شوراهای شرم‌گین

نگاهی به رفتار و گفتار دو نامزد پر وعده که در نهایت انصراف دادند

✍️مهرداد خدیر

 دانسته و ناگاه صحنه را ترک کرده بود رفتاری قابل پیش‌بینی بود اما مغایر پاسخی بود که به ابراهیم متقی کارشناس برنامۀ میزگرد سیاسی داده و گفته بود: سال 1400 هم تا آخر ماندم. دیگری هم گفت می‌مانم تا نگذارم پزشکیان رئیس‌جمهوری شود و انتقادات به‌خاطر بازنشر گسترده این دو گفته است.

این نقد نه به خاطر آن است که این دو وزنی داشتند و می‌توانستند بازی را تغییر دهند بلکه به دلیلی دیگر است و در واقع متوجه شورای نگهبان است که با کدام معیار کسانی چون علی لاریجانی و اسحاق جهانگیری و حتی مهرداد بذرپاش را رجل سیاسی ندانست و این دو را دانست و در مورد علیرضا زاکانی علاوه بر شورای نگهبان متوجه شورای شهر تهران چراکه به‌عنوان منتخب و برکشیدۀ آنان و شهردار تهران کاندیدای ریاست‌جمهوری شد.

شورایی که هم‌زمان با انتخابات 1400 در فضای سرد غیررقابتی و با کاهش مشارکت شکل گرفت و وقتی شکل گرفت خروجی آن علیرضا زاکانی بود با هیچ سابقه و تخصصی در ادارۀ شهر.

شورای شهر تهران در حالی زاکانی را به شهرداری برگزید که از ابتدا مشخص بود او اسب خود را برای پاستور زین کرده است. کما اینکه مسئولیت‌های قبلی را نیمه‌تمام گذاشته بود و از همه شگفت‌انگیزتر نماینده مردم قم بود تنها با این ادعا که گویا خانه‌ای در قم دارد.

شاید بگویند اگر عطش او بیشتر به چشم آمد به‌خاطر برگزاری انتخابات زودهنگام بود وگرنه اگر آن سانحه رخ نداده بود سال دیگر و به‌صورت طبیعی عمر شورا و ریاست‌جمهوری دورۀ اول آقای رئیسی با هم به پایان می‌رسید و کاندیداتوری او خللی وارد نمی‌ساخت.

داستان اما بر سر این نیست. بر سر گفتار و رفتار این دو و مشخصاً آقای زاکانی در جریان انتخابات با طرح ادعاهای واهی است. چگونه فردی که در این سه سال با عمق مشکلات حمل و نقل شهری آشنا شده و به خرید اتوبوس از چین با پول نفت خودمان می‌بالد، شعار حذف بنزین سه هزار تومانی و تقلیل قیمت آن به 1500 تومان را می‌دهد که به معنی گسیل بیشتر خودروها به معابر شهری است تازه اگر مقدور باشد.

در این نگاه او در مناظره‌ها فقط کاندیدا نبود. شهردار تهران بود که آن‌گونه سخن گفت و گاه بی‌ادبانه‌ترین لحن را به کار می‌گرفت.

اینکه مجری ثانیه‌ها را در مناظره‌ها محاسبه کند تا حقی ضایع نشده باشد و آن‌گاه آن دو پس از استفاده از ساعت‌ها وقت مردم کنار بکشند تنها وجه تأسف‌بار ماجرا نیست. اگرچه نقد اصلی متوجه شورای نگهبان است اما یکی از این دو منتخب و برآمدۀ شورای شهر تهران است و باید اعضای شورا را به فکر وادارد تا چه حد انتخاب‌شان درست بوده است؟

حکایت رئیس شورای شهر تهران البته قابل توجه‌تر است. او در سال 82 حامی محمود احمدی‌نژاد برای شهرداری تهران بود و از همین سکو او را به ریاست‌جمهوری رساندند و کنفرانس بین دو مرحله انتخابات را در شورای شهر برپا کرد و اگر شورایی‌ها بعد از کام‌یابی او در مرحلۀ دوم مسئولیتی در دولت احمدی‌نژاد نپذیرفتند از این رو بود که عضو علی‌البدلی که در غیاب آنها وارد شورا می‌شد مصطفی تاج‌زاده بود و نمی‌خواستند یک‌دستی‌شان آسیب ببیند.

شورای کنونی شهر تهران اما اکنون دیگر با شهرداری روبه‌رو نیست که رئیس‌جمهوری شده باشد. شهردار منتخب و برکشیدۀ آنان هر چه خواست گفت و هر اتهامی وارد کرد و انواع و اقسام وعده‌ها را داد و ناگهان کنار کشید. شورا و آقای چمران یا باید رفتار زاکانی را تأیید و ستایش کنند و حتی مراسم ویژه‌ای در تجلیل از او برگزار کنند و در صورت موفقیت یکی از دو نامزد اصلی اصول‌گرا او را دخیل بدانند یا باید شرم خود را ابراز کنند به سبب آنچه در مناظره‌ها و وعده‌ها از منتخب‌شان سر زد و این دومی اخلاقی‌تر است.

در باب شرم مارک تواین می‌گوید: «انسان، تنها موجودی است که سرخ می‌شود و به این سرخ شدن نیاز دارد». کارل مارکس اما تعریف مدرن‌تری از شرم ارائه می‌دهد و آن را «نوعی خشم به خویشتن» می‌داند.

نویسندۀ کتاب «در ستایش شرم» هم معتقد است: «چون، خشم به خویشتن نداشته‌ایم به نقد خویشتن نپرداخته‌ایم اما حس شرم هم نداشته‌ایم.»

داستان شورای نگهبان به جای خود چراکه از اساس ساز و کار تعیین صلاحیت در آن قابل تأمل است اما آیا نمی‌‌از شرم می‌توان بر جَبین شورای شهر جُست؟