وقتی میگوییم هرمنوتیک از چه حرف میزنیم؟

یادداشتی مختصر در باب تاریخچه هرمنوتیک

هرمنوتیک نظریه تاویل و تفسیر است، از این واژه در طول زمان معانی متفاوتی ارائه شده است .
هرمنوتیک دانشی است که از نظریه های مربوط به فهم بحث میکند،که در تعیین محتوای آن میان اصحاب هرمنوتیک اختلافات قابل توجهی وجود دارد.

قسمت اول

واژه Hermemeutics (علم هرمنوتیک) از فعل یونانی Hermeneuein که به معنای تفسیر کردن است اشتقاق یافته و هرمنوین پیوندهای ریشه شناختی با خدای یونانی هرمس دارد.
خاک یونان از ایزدی خوش سیما و تنومند با صندل های بالدار گزارش میدهد که هرمس نام دارد و فرزند زئوس و مایا است. هرمس منادی و چاوش زئوس است که از عالم تحت الارض پیک و پیام آور است. او ایزد راهنما و خدای خالق گفتار و نوشتار است که پیام های خدایان را به یکدیگر و به انسانها می رساند. ابهام و عدم شفافیت صفت سخن هرمس است که موجب شد هرمس خود مفسر سخن شود.
هرمس به عالم قبل از فلسفه تعلق داشت. در آن دوران بشر گوش دیگری داشت و میتوانست سخن هرمس را بشنود و هنوز به هرمنوتیک نیازی نبود، در حقیقت هرمنوتیک جانشین سخن هرمس شده است.
هرمنوتیک نظریه تاویل و تفسیر است، از این واژه در طول زمان معانی متفاوتی ارائه شده است.
در زبان عربی لفظ تاویل به معنای بازگرداندن چیزی به اصل و اول آن است، از نظر لغوی وقتی متن یا گفته ای را تاویل میکنیم یعنی آن را به معنای اصیل خویش باز میگردانیم در نتیجه واژه تاویل را به معنای کوشش در کشف معناهای پنهان متن(نوشتاری-گفتاری) و نیز کوشش در کشف معناهای تازه برای آنها بکار میبریم.
هرمنوتیک بلحاظ تاریخی به سه دوره کهن، رمانتیک (یا کلاسیک) و مدرن تقسیم میشود که به ترتیب از نمایندگان برجسته هر دوره میتوان به آگوستین، دیلتای، شلایرماخر، هایدگر، گادامر و ریکور اشاره کرد .
هرمنوتیک اقدم :
قدیمی ترین مفهوم هرمنوتیک به اصول و مبانی تفسیر کتاب مقدس اشاره دارد، همانطور که خواندیم از کاوش در تبارشناسی هرمنوتیک، بر آسمانی بودن و قدسیت خواستگاهی آن تاکید میشود. روش تاویل ریشه در باور به تقدس متن دارد. هرمنوتیک کهن، هرمنوتیک دینی است.
از متألهین برجسته یهود و مسیحیت که در پدیداری و بسط هرمنوتیک اولیه نقش داشتند میتوان به فیلون، کلمنت اسکندرانی و اوریجن اشاره کرد.
فیلون یهودی از تاویل کنندگان عهد عتیق و معاصر عیسی بود و بسترهای اولیه را برای بسیاری از تاویل های مسیحی مهیا کرد.
کلمنت متأله مسیحی در سده ۲ و ۳ میلادی، وامدار رویکرد های تاویلی فیلون است و همانند او با شیوه ای رمزی و تمثیلی به تاویل معانی باطنی متون مقدس پرداخت.
اوریجن را حلقه واسط فیلون با آگوستین میدانند. اوریجن عهد جدید را واجد معانی ظاهری و باطنی دانست و با تشبیه کتاب مقدس به بدن انسان که مرکب از جسم و روح است، الفاظ و متون واژگانی را جسم کتاب مقدس و معانی باطنی و معنوی را روح آن خواند. معنای لفظی به فهم عوام در می آید و معنای باطنی نیازمند تاویل است.
آگوستین که زمانی مانوی بود و سپس به مذهب کاتولیک گروید، سنت تاویلی بدیعی را تدوین نمود و هرمنوتیک، واجد چارچوب نظری گشت.
به زعم آگوستین میتوان کتاب مقدس را به چهار گونه متفاوت خواند:
۱- معنای لفظی که برای عوام است.
۲- معنای تمثیلی نهفته در متون ظاهری که با تاویل هرمنوتیکی ممکن است.
۳- معانی اخلاقی و اندرزی.
۴- معانی روحانی که با تاویل بهمراه شهود قدسی بدست میاید.
رمزی انگاشتن متون، اساس فلسفه هرمنوتیک دینی آگوستین بشمار میرود. او شیوه درست گشودن رمز کتاب مقدس را -تفسیرمتن به متن- میدانست یا به عبارتی استوار نمودن تاویل بر آیاتی دیگر.
در سده پنجم میلادی پس از مرگ آگوستین، تاویل مسیحیت از رونق افتاد.
توماس آکویناس برجسته ترین متأله در فاصله آگوستین تا سده سیزده میلادی است . آکویناس معانی لفظی را مقدم بر معانی درونی متن میدانست. از نظر او مفهوم و معنای ابتدایی که قطعی ست همان معنای زبان شناسیک است که با تفسیر لفظی به دست می آید و معانی دیگر در پرتو تفسیر روحانی یا دانش هرمنوتیک قابل جستجو ست. آکویناس تفسیر را به منزله گشودن و کشف معانی لفظی و تاویل را کشف و دریافت معانی باطنی ( شامل معانی تمثیلی ، اخلاقی و عرفانی ) میدانست .
در قسمت بعد میخوانیم :
پس از جنبش اصلاح دینی و فروپاشی مرجعیت دینی کلیسا فهم کتاب مقدس دگرگون شد و هرمنوتیک از تاویل صرف کتب مقدس خارج و در مسیر جدیدی قدم گذاشت .

در این مجموعه نوشتار از منابع زیر استفاده شده است :
www.greekmythology.com
اساطیر یونان . ف ژیران . ترجمه ابولقاسم اسماعیل پور. انتشارات کاروان . ۱۳۸۱
تاریخ تمدن . ویل دورانت . انتشارات علمی فرهنگی . ۱۳۸۰
تاریخ جامع ادیان . جان بایرناس . ترجمه علی اصغر حکمت . انتشارات علمی فرهنگی . ۱۳۸۷
نامه حکمت . شماره دو . پاییز و زمستان ۱۳۸۲
نامه فرهنگ . شماره هجده . رضا داوری اردکانی . هرمنوتیک و فلسفه معاصر . ۱۳۷۴
فصلنامه تخصصی علوم سیاسی . شماره هفتاد . سید محمد موسوی . هرمنوتیک به مثابه روش در اندیشه سیاسی
علم هرمنوتیک . ریچارد پالمر . ترجمه محمدسعید حنایی کاشانی . انتشارات هرمس . ۱۳۹۰
ساختار و تاویل متن . بابک احمدی . انتشارات مرکز . ۱۳۹۳
حقیقت و زیبایی . بابک احمدی . انتشارات مرکز . ۱۳۸۸
هرمنوتیک تطبیقی . قاسم پورحسن . انتشارات بنیاد حکمت اسلامی صدرا . ۱۳۹۲
تاریخ و مسائل زیبایی شناسی . بیردزلی و هاسپرس . ترجمه محمدسعید حنایی کاشانی .انتشارات هرمس . ۱۳۹۳
هرمنوتیک دانشنامه استنفورد . رمبرگ و گسدال . ترجمه مهدی محمد . انتشارات ققنوس .۱۳۹۳
—————
فاطمه مقدم
دانشجوی کارشناسی ارشد فلسفه دین دانشگاه علامه طباطبایی

WP2Social Auto Publish Powered By : XYZScripts.com