حسن همجواری؛ از حرف تا عمل

نگاه نو_ رویداد آتش گرفتن موتر مهاجران افغانستان در اثر تیراندازی پولیس ایران در یزد، موج عظیمی از نارضایتی را در سطح افغانستان و جهان برانگیخت. سازمان عفو بین‌الملل این حادثه را دلخراش و تکان‌دهنده خواند و تاکید کرد که این حادثه باید به گونه جدی بررسی شود. در افغانستان از رییس جمهور گرفته تا رهبران سیاسی افغانستان در پیوند با این رخداد واکنش نشان دادند و خواهان بررسی جدی آن از جانب حکومت ایران شدند. شماری از افغان‌ها در داخل کشور و در چند کشور اروپایی دست به اعتراض زدند و خواهان تامین عدالت و رسیده‌گی به این مساله شدند.

این رویداد و رویدادهای متعاقب آن باعث شد تا وزارت خارجه افغانستان از سفیر ایران در کابل طالب وضاحت شود. هم‌چنان هیاتی میان هردو کشور برای رسیده‌گی به این مساله تعیین شد.

اخیرا وزیر خارجه افغانستان و هیات همراهش به ایران سفر کردند و با مقامات ایرانی درباره چگونه‌گی حل این بحران سخن گفتند. در این دیدارها هم‌چنان از بحث روی نهایی کردن سند همکاری‌های جامع نیز سخن رفته است.

پدیده مهاجرت یکی از واقعیت‌های تلخ دنیای امروز است. علت اصلی این مهاجرت‌ها را فقر و ناامنی تشکیل می‌دهد. مردم از کشورهای متبوع‌شان برای فرار از فشار فقر و مرگ و بی‌کاری به کشورهای دیگر مهاجرت می‌کنند. در سال‌های اخیر و با فراگیر شدن جنگ، مهاجرت به واقعیتی دردناک در جهان بدل شده است.

با وجود مشکلاتی چون رواج اسلام‌هراسی در اروپا که از جانب احزاب دست راستی دامن زده می‌شود، اما نهادها و سازمان‌هایی در قلب اروپا از حقوق مهاجران حمایت می‌کنند و دولت‌های اروپایی خود را ملزم به رعایت کنوانسیون‌های بین‌المللی در پیوند به حقوق پناهنده‌گان می‌دانند. هرچند مهاجران در کشورهای جهان اول نیز با بی‌مهری و گاه خشونت از جانب جامعه میزبان روبه‌رو می‌شوند، اما وضعیت مهاجران در اروپا با وضعیت مهاجران در کشورهای منطقه قابل مقایسه نیست.

مهاجران در اروپا می‌توانند با عبور از مکانیزم‌های تعریف شده حقوقی ویژه‌ای، واجد حقوق شهروندی کشورهای اروپایی شوند. برای آن عده از مهاجرانی که پروسه‌های رسیده‌گی به وضعیت‌شان زمان بیش‌تری می‌گیرد، کمپ‌هایی ایجاد شده است که مهاجران می‌توانند در این کمپ‌ها تا روشن شدن سرنوشت‌شان پناه گیرند و در امنیت به سر برند.

برخورد با مهاجران در کشورهای همسایه ما سوگ‌مندانه هرگز مبتنی بر کنوانسیون‌های بین‌المللی در پیوند با پناهنده‌گان و مهاجران نبوده است. به ویژه در کشور هم‌زبان و هم‌فرهنگ ما ایران مهاجران از بسیاری از حقوق متعارف مندرج کنوانسیون‌های پناهنده‌گان برخوردار نیستند.

مهاجران برای آموزش فرزندان‌شان با مشکل رو‌به‌رو اند و حتا اگر در امتحان‌های ورودی سراسری نیز شرکت کنند و وارد دانشگاه شوند، از آن‌ها شهریه‌های سنگینی اخذ می‌گردد. نگاه تبعیض‌آمیز جامعه میزبان و برخورد مرزبانان ایران با مهاجران افغانستان به لحاظ خشونت و شدت معروف است.

یکی از غم‌انگیزترین رویدادها در پیوند با مساله اقامه و مساله شهروندی مهاجران افغانستان در ایران، قصه تراژیک استاد مایل هروی، یکی از نام‌دارترین ادیبان و نسخه‌شناسان افغانستان مقیم مشهد ایران است.

به نقل از روزنامه‌های ایرانی پسر استاد هروی در پیش روی نماینده‌گی وزارت خارجه ایران در شهر مشهد خودش را به آتش کشید. علت این کار او عدم صدور شناس‌نامه به فرزندان استاد خوانده شده است. گفته می‌شود که خانم استاد هروی ایرانی است و با وجود سال‌های طولانی اقامت در ایران و با وجود داشتن همسر ایرانی، از حقوق شهروندی آن کشور برخوردار نشده است.

حالا که حرف از امضای سند همکاری‌های جامع طی سه ماه آینده به میان آمده است و مساله مهاجران یکی از مسایل مهم مورد بحث در این سند است، امیدواریم حکومت ایران در سیاست‌های سخت‌گیرانه‌اش درباره مهاجران افغانستان تجدید نظر کند و در سیاستش علیه مهاجران بازبینی جدی به میان آید. برخورد حکومت ایران با مهاجران افغانستان که همواره مورد انتقاد نهادهای بین‌المللی مدافع حقوق پناهنده‌گان و مردم افغانستان بوده است، باید چنان تغییر کند که حرف پیوند مشترک تاریخی و فرهنگی‌ای که مقامات ایرانی در پیوند به روابط این کشور با افغانستان بر زبان می‌آورند، دیگر در حد شعار محض باقی نماند.